Vukûu ve me\u015frûiyeti âyetle sabit olan nesih, ilk dönemlerden itibaren f\u0131k\u0131h usûl kitaplar\u0131nda önemli ölçüde yer tutmu\u015ftur. Cessâs’\u0131n el-Fusûl fi’l-Usûl’ü bunun örneklerinden birisini te\u015fkil etmektedir. Cessâs, Hanefîlerden günümüze intikal eden ilk f\u0131k\u0131h usûlü kitab\u0131n\u0131n yazar\u0131 olarak bilinse de onun öncesinde güçlü bir usûl birikiminin mevcudiyetinde ku\u015fku yoktur. Katâde b. Diâme, \u0130bn \u015eihâb Zührî, Ebû Ubeyd Kas\u0131m b. Sellâm ve Ebû Ca’fer Nehhâs; neshin teorik olarak geli\u015fmesine Cessâs öncesi dönemde katk\u0131 sa\u011flam\u0131\u015f alimlerdir. Cessâs’\u0131n bu alimlerin neshe yakla\u015f\u0131mlar\u0131ndan faydaland\u0131\u011f\u0131n\u0131 dü\u015fünmemizin önünde bir engel bulunmamaktad\u0131r. Bu yüzden kitapta Cessâs ile bu alimler aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131, tespite çal\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Nesihle ilgili pek çok tart\u0131\u015fma, kelâm ilmiyle yo\u011fun bir ili\u015fki içerisindedir. Neshin mahalli, hükmün vaktinden evvel neshi ve önce emredilen bir fiilin daha sonra nehyedilemeyece\u011fi dü\u015füncesi; bunlardan baz\u0131lar\u0131d\u0131r. Bu tart\u0131\u015fmalara Cessâs’\u0131n yakla\u015f\u0131m\u0131, özellikle önem arzetmektedir. Cessâs’\u0131n nesihle ilgili meselelerde Mutezile’ye isnat edilen görü\u015flerle uyumlu bir yakla\u015f\u0131m içerisinde oldu\u011fu da Mutezile ile görü\u015f ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131na dü\u015ftü\u011fü de vakidir. Bu durum, Cessas’\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 dönemin Ba\u011fdat’\u0131 ve Büveyhî siyaseti göz önünde bulunduruldu\u011funda anla\u015f\u0131l\u0131r hale gelmektedir. Farkl\u0131 dinden, inançtan ve mezhepten insanlar\u0131n bir arada ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Ba\u011fdat, din eksenli çat\u0131\u015fmalara oldu\u011fu kadar farkl\u0131 dînî gruplar\u0131n birbirlerinden etkilenmelerine de tan\u0131kl\u0131k etmi\u015ftir. Bunun en belirgin örne\u011fi, önce emredilen bir fiilin daha sonra nehyedilemeyece\u011fi dü\u015füncesinde görülür. Buna göre Cenab\u0131 Allah; emretti\u011fini hasen oldu\u011fu için emreder, nehyetti\u011fini kabih oldu\u011fu için nehyeder. Allah’\u0131n önce emretti\u011fini sonra nehyetmesi, tenakuzdur ve Cenab\u0131 Allah bundan beridir. Cessâs’\u0131n bu \u015fekilde temellendirdi\u011fi dü\u015fünce, Hanefi usûl alimleri aras\u0131nda s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da takipçi bulabilmi\u015ftir. Bâk\u0131llânî ise bu dü\u015fünceyi yahudilere isnat ederek ele\u015ftirmi\u015ftir.<\/p>\n
Kur’an’\u0131n hem tarihi hem anlam\u0131yla ili\u015fkili olmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla hakk\u0131nda onlarca eser telif edilen nesih, bundan sonra da ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n ilgi oda\u011f\u0131 olmaya devam edecektir. Gayret kuldan, tevfik Allah’tand\u0131r.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"