Kelam İlmi Açısından Peygamberimiz Döneminde Mekke Münafıkları

Bu çalışmada münafık kavramının terimleşme safhasında ilgili âyetlerin Medine dönemi “kâfir münafıklara” mahsus kullanılıp kullanılmadığı irdelenmiştir. Ebû Hanife’nin (ö. 150/767) savunduğu yaygın görüşün aksine münafıkların Mekke döneminde ortaya çıktığını savunan Dehhâk b. Müzâhim (ö. 105/723) ve Katâde (ö. 117/735) gibi âlimlerin görüşü merkeze alınarak, Peygamber Efendimiz döneminde hem Müddessir ve Ankebût sûrelerinde bahsedilen hicretten önce ortaya çıkan münafıklar hem hicretten sonra Nisâ ve Enfâl sûrelerinde bahsedilen Mekke’deki münafıklar araştırılmıştır. Medenî sûrelerde Mekke münafıklarından da bahsedildiği tespit edilen bu eserde nifakın tarihsel olarak baskın olan Medine münafıkları tipinden ibaret olmadığı ve Mekke münafıkları tipi olmak üzere ikinci bir ana kategoride nasıl ele alınması gerektiği alınmıştır. İtikadî ve amelî nifak şeklindeki ayırıma ek olarak itikadî nifakın inkâr ve iman zafiyeti olarak detaylandırılmasına odaklanılmıştır. Ayrıca bu çalışmada çeşitli Kur’an ayetlerinin tefsirleri ve hadislerle birlikte önde gelen İslam âlimlerinin görüşlerine başvurularak, nifakın tanımındaki farklılıklar ve şubeleri, münafıkların psikolojik özellikleri ve Haricilik gibi hareketlerle olan ilişkisi de ortaya konulmuştur. Ayrıca Mekke’deki münafıkların nifakî davranışlarla göze MeKke ve Medine’deki münafıkların nifak hastalığı konusundaki ortak özelliğini “dünyevî menfaat beklentisiyle dünyevî korkulardan emin olmak için güçlüden yana taraf tutan iki yüzlü oportunist bir anlayış” şeklinde betimlemek mümkündür. Bununla birlikte Mekke münafıklarının müşriklerin baskısı altında iman zafiyetiyle veya irtidad ederek nifak hastalığına yakalanmışken, Medine münafıkları da Müslümanların otoritesi altında kalplerindeki küfür veya iman ve küfür arasında bocalamaları sebebiyle nifak hareketlerine girişmişlerdir. Son olarak, metin Mekke münafıkları olarak bahsedilebilecek bazı önemli tarihî figürlerin durumlarını irdelemektedir. Bu yönüyle kitap inanç ve ameli tutarsızlıklarla Mekke münafıklarına dair yazılmış ilk müstakil kitap çalışmasıdır.