Description

Enver Paşa, Harb-i Umumi’den mağlup çıkılması üzerine Berlin’e kaçmak zorunda kalmıştı.

Buradan Rusya’ya geçen Paşa Moskova’da İngiliz emperyalizmine karşı birlikte mücadele etmek için Sovyet devlet adamları ile görüşerek onlardan Anadolu hareketine silah yardımı yapmalarını istedi.

Rusya’nın desteğiyle kurulan İslam İhtilal Cemiyetleri İttihadı adlı cemiyetin başına geçerek Anadolu’da şubeler açmak istedi ve 1920 Eylül’ünde gerçekleşen Doğu Halkları Kongresi’ne katıldı.

Bir ara Berlin’e döndüyse de fazla kalmayarak yine Moskova’ya geldi ve Ankara hükümetinin temsilcisi ile görüşmeler yaptı. Mustafa Kemal Paşa’ya bir mektup yazarak hakkındaki söylentileri ve Anadolu hareketinin başına geçeceği iddialarını yalanladı; fakat Yunan saldırısının başlaması ile Anadolu’ya geçme fikriyle Batum’a geldi.

Bütün bu gelişmeler olurken Anadolu’da gözle görülecek bazı faaliyetler belirdi: Trabzon’da Enver Paşa’ya taraftarlığı ile bilinen Yahya Kahya, mahkum ve kaçaklardan oluşan bir tabur meydana getirerek başına buyruk bazı işler yapmaya ve Enver’in yakında döneceğini açıkça telaffuz etmeye başladı.

Enver Paşa ve İttihat ve Terakki Erkanının Milli Mücadeledeki faaliyetlerine dair ilk elden bilgi, belge ve anılar veren eser, İslam İhtilal Cemiyetleri İttihadı Nizamnamesi, Halk Şuralar Fırkası Programı ve Meclis tarafından Kahya Yahya olayını incelemek üzere Bursa mebusu Mustafa Fehmi Efendi başkanlığında oluşturulan tahkik heyetinin raporu gibi çok önemli belgeleri de içermektedir.