Metinler üzerinde dil incelemeleri yapılırken genellikle imlâ, ses ve şekil özellikleri açısından değerlendirmeler yapılmaktadır. Metinde hâkim olan yazım özellikleri incelenmekte, ses değişmeleri ya da ses olayları, uyumlar eş zamanlı veya art zamanlı olarak değerlendirilmektedir. Metindeki şekil özellikleri bağımlı ve bağımsız biçim birimler açısından değerlendirilmekte, özellikle bağımlı biçim birimler Eski Türkçeyle ya da farklı bir tarihî / çağdaş Türk dili veya lehçesiyle karşılaştırılmaktadır. Tüm bunlar ile birlikte metinden hareketle dönemin dil özelliklerine ulaşmak amaçlanmaktadır. Metinler, imlâ, ses ve şekil özelliklerinin yanı sıra sözdizimi açısından da ele alınabilmektedir. Sözdizimi, bir dilin ses ve şekil özellikleri gibi önemli çalışma alanlarından birisini oluşturur. Metinlerin anlam değeri sözdizimi çalışmaları ile daha net ve doğru bir şekilde ortaya konulabilir. Sözdizimi özellikleriyle metin hakkında veya yazarın tutumu ile ilgili bazı fikirlere de ulaşılabilmektedir. Sözdizimi üzerine çalışmalar yapmak Türk dili için oldukça önem taşımaktadır. Sözdizimi sözcüklerin bir cümle, öbek veya tamlama içerisinde belli bir sıra dâhilinde art arda gelmesi, sıralanması olarak tanımlanabilir. Bu sözcüklerin birbiri ile olan ilişkileri, dizilimi, söz öbekleri, cümlenin yapısı, ögeleri, kuralları gibi hususlar sözdizimi çalışmalarının ilgi odağıdır. Sözcükler bir öbek veya cümle içerisinde rastgele değil, belli bir dizilime, düzene göre sıralanır. Bu sıralanma o öbeğin veya cümlenin anlamını ortaya çıkarır. Yani sözcüklerin bu dizilimi, anlamı oluşturan en önemli unsurlardan birisidir.
